Trợ giúp pháp lý cho người chưa thành niên liên quan đến các vụ việc ma túy
Ma túy đang đặt ra nhiều nguy cơ đối với trẻ em, người chưa thành niên. Các em có thể bị lôi kéo sử dụng trái phép chất ma túy, bị lợi dụng để cất giữ, vận chuyển ma túy, trở thành người bị hại, người làm chứng hoặc thậm chí bị tố giác, bị buộc tội trong vụ án hình sự về ma túy. Trong những tình huống này, việc được tiếp cận kịp thời với trợ giúp pháp lý có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, giúp người chưa thành niên và gia đình hiểu đúng quyền, nghĩa vụ của mình, đồng thời bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của các em trong quá trình làm việc với cơ quan có thẩm quyền.
Điều 36 Luật Phòng, chống ma túy số 120/2025/QH15 quy định cụ thể về cai nghiện ma túy bắt buộc cho người từ đủ 12 tuổi đến dưới 18 tuổi. Bên cạnh đó, Điều 7 Luật Trợ giúp pháp lý, được sửa đổi, bổ sung bởi Luật Tư pháp người chưa thành niên số 59/2024/QH15 có hiệu lực từ ngày 01/01/2026, quy định trẻ em và người từ đủ 16 tuổi đến dưới 18 tuổi là người bị tố giác, người bị kiến nghị khởi tố, người bị giữ trong trường hợp khẩn cấp, người bị buộc tội, bị hại, người làm chứng, người chấp hành biện pháp xử lý chuyển hướng, phạm nhân thuộc diện được trợ giúp pháp lý. Quy định này cũng được tiếp tục ghi nhận trong Luật số 05/2026/QH16, có hiệu lực từ ngày 01/01/2027, và được áp dụng đối với các vụ việc liên quan đến ma túy đáp ứng điều kiện luật định.
Như vậy, nếu một người chưa thành niên thuộc diện được trợ giúp pháp lý đang gặp vướng mắc trong vụ việc có liên quan đến ma túy như (sử dụng trái phép chất ma túy, vận chuyển trái phép chất ma túy hoặc được xác định là người nghiện ma túy và cần được áp dụng các biện pháp quản lý, cai nghiện phù hợp), gia đình cần chủ động thông báo và đề nghị trợ giúp pháp lý càng sớm càng tốt. Trẻ em là người dưới 16 tuổi; người từ đủ 16 tuổi đến dưới 18 tuổi không đương nhiên được trợ giúp pháp lý chỉ vì đang cai nghiện mà phải thuộc một trong các diện luật định.
Theo Luật Trợ giúp pháp lý, người được trợ giúp pháp lý có các quyền sau:
- Được trợ giúp pháp lý mà không phải trả tiền, lợi ích vật chất hoặc lợi ích khác
- Tự mình hoặc thông qua người thân thích, cơ quan, người có thẩm quyền tiến hành tố tụng hoặc cơ quan, tổ chức, cá nhân khác yêu cầu trợ giúp pháp lý
- Được thông tin về quyền được trợ giúp pháp lý, trình tự, thủ tục trợ giúp pháp lý khi đến tổ chức thực hiện trợ giúp pháp lý và các cơ quan nhà nước có liên quan
- Yêu cầu giữ bí mật về nội dung vụ việc trợ giúp pháp lý
- Lựa chọn một tổ chức thực hiện trợ giúp pháp lý và người thực hiện trợ giúp pháp lý tại địa phương trong danh sách được công bố, yêu cầu thay đổi người thực hiện trợ giúp pháp lý khi người đó thuộc một trong các trường hợp theo quy định pháp luật
- Được thay đổi, rút yêu cầu trợ giúp pháp lý
- Được bồi thường thiệt hại theo quy định pháp luật; được khiếu nại, tố cáo về trợ giúp pháp lý theo quy định của pháp luật.
Tùy vào từng tính chất vụ việc, tổ chức thực hiện trợ giúp pháp lý sẽ cử người thực hiện trợ giúp pháp lý theo quy định thông qua các hình thức như tư vấn pháp luật bằng việc hướng dẫn, đưa ra ý kiến, soạn thảo các văn bản có liên quan đến vụ việc; tham gia tố tụng với tư cách là người bào chữa hoặc người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp cho người được trợ giúp pháp lý; đại diện ngoài tố tụng cho người được trợ giúp pháp lý trước cơ quan nhà nước có thẩm quyền.
Hồ sơ yêu cầu trợ giúp pháp lý theo quy định áp dụng trong năm 2026 gồm: đơn yêu cầu trợ giúp pháp lý; giấy tờ chứng minh là người thuộc diện được trợ giúp pháp lý; giấy tờ, tài liệu có liên quan đến vụ việc về ma túy. Đối với trẻ em, giấy tờ chứng minh có thể là giấy khai sinh, hộ chiếu; văn bản của cơ quan tiến hành tố tụng hoặc văn bản của cơ quan có thẩm quyền về áp dụng biện pháp xử lý hành chính, xử phạt vi phạm hành chính xác định là trẻ em. Đối với người từ đủ 16 tuổi đến dưới 18 tuổi thuộc các trường hợp nêu trên, giấy tờ chứng minh là văn bản của cơ quan, người có thẩm quyền xác định người đó thuộc một trong các diện này; giấy tờ xác định độ tuổi đơn thuần chưa đủ chứng minh điều kiện. Việc yêu cầu trợ giúp pháp lý được thực hiện trực tiếp tại trụ sở của tổ chức thực hiện trợ giúp pháp lý; qua dịch vụ bưu chính, qua fax, hình thức điện tử theo quy định.
Sau khi tổ chức thực hiện trợ giúp pháp lý tiếp nhận yêu cầu phải kiểm tra các nội dung có liên quan đến yêu cầu trợ giúp pháp lý và trả lời ngay cho người yêu cầu về việc hồ sơ đủ điều kiện để thụ lý hay cần phải bổ sung các giấy tờ, tài liệu có liên quan. Trường hợp vụ việc không được thụ lý thì phải thông báo cho người yêu cầu trợ giúp pháp lý biết rõ lý do bằng văn bản khi thuộc các trường hợp: yêu cầu không đáp ứng điều kiện có vụ việc cụ thể liên quan trực tiếp đến quyền và lợi ích hợp pháp của người thuộc diện được trợ giúp pháp lý và phù hợp với Luật Trợ giúp pháp lý, yêu cầu có nội dung trái pháp luật, người được trợ giúp pháp lý đã chết hoặc vụ việc đang được một tổ chức thực hiện trợ giúp pháp lý khác thụ lý, giải quyết. Trường hợp chưa đủ hồ sơ nhưng cần trợ giúp pháp lý ngay theo khoản 4 Điều 30 Luật Trợ giúp pháp lý, người tiếp nhận báo cáo người đứng đầu tổ chức thực hiện trợ giúp pháp lý và thụ lý ngay, đồng thời hướng dẫn bổ sung giấy tờ, tài liệu cần thiết.
Thông tin về tổ chức trợ giúp pháp lý được đăng tải công khai trên Cổng Pháp luật quốc gia, Cổng thông tin điện tử Bộ Tư pháp, Trang trợ giúp pháp lý Việt Nam, Trang thông tin điện tử Sở Tư pháp địa phương.
Một vụ việc về ma túy có thể ảnh hưởng lâu dài tới việc học tập, tâm lý và tương lai của người chưa thành niên. Vì vậy, cùng với yêu cầu phòng ngừa, ngăn chặn ma túy, pháp luật đặt ra cơ chế riêng để bảo vệ những người ở độ tuổi chưa trưởng thành.
Trợ giúp pháp lý chính là một trong những “điểm tựa pháp lý” quan trọng đó. Tiếp cận trợ giúp pháp lý sớm không có nghĩa là né tránh trách nhiệm pháp luật, mà nhằm bảo đảm mọi sự việc được xem xét đúng bản chất, đúng trình tự, đúng quyền của người chưa thành niên; qua đó vừa bảo vệ các em trước nguy cơ bị xâm phạm quyền, vừa tạo điều kiện để giáo dục, phục hồi và tái hòa nhập cộng đồng./.
